10 soruluk bir anket çalışmasında "sosyal medya bağımlılığı" konusunda değerlendirmemizi paylaşacağız. Bu anket herhangi 100 kişi arasından seçilmiş ve demografik bilgiler içermemektedir. İlk soruyla başlayalım.
1. İnternere bağlandığınızda ilk olarak ne yapıyorsunuz?
Kullanıcıların %76'sı "sosyal medya hesaplarıma bakıyorum" yanıtını vermiş. Akıllı telefonlarımızda medya paylaşımı sunan birçok uygulama mevcutken kaçınılmaz olarak bunları takip ediyoruz. Aynı zamanda "gündemden geri kalmak" istemiyoruz. Gündemden kasıt: Arkadaş grupları arasında popüler olan konu ve durumları kaçırmamak.
2. İnternette mobil uygulama veya sosyal ağ platformlarından hangisiyle daha çok iletişime geçiyorsunuz?
%51'lik çoğunlukla Whatsapp ilk sırada yer alıyor. Anlık mesajlaşma, sesli mesajlaşma ve görüntü paylaşımı için oldukça pratik ve dünya çapında en çok kullanılan uygulamalardan birisidir. Whatsapp bizim için ulaşımın ve erişimin olmazsa olmazı haline gelmiştir. Özellikle grup mesajlaşmaları hayat kurtarır vaziyettedir. İş grupları, veli grupları, arkadaş grupları, atanamayan öğretmenler grubu vs... Bunun dışında Instagram ve Facebook en çok kullanılan uygulamalar sıralamasında eşit oy alıyorlar. Twitter'ın kullanımı eskiye nazaran artış gösterse de, hala ilk beş için son sıranın sahibi olmaya devam edecek gibi görünüyor.
3. Gününüzün ortalama kaç saati sosyal medyada geçiyor ?
Bu sorunun ne kadar vahim sonuçları olduğunu düşünmek için tekrar okuyunuz. %49'luk oranla 1-3 saat, %24 3-5 saat, %19 5 saat ve üzeri %8 1 saatten az süre. Sosyal medya kullanımı ne kadar olmalı diye bir soru yöneltildiğinde bunun doğru cevabı şudur diyemeyiz fakat olmaması gereken saati söyleyebiliriz. Gün içerisinde 1-3 saat arası kabul edilebilir mi? Bu soruyu düşüne dururken 5 saat ve üzeri kullanımlarını da aklımızdan çıkartmayalım. 1 saatten az kullanan var mıdır? diye soran bile çıkabilir tabii. Sosyal medya hayatımızın bu kadar içine "sızmışken" onsuz eksik kalacağımızı hissederken 3-5 saat bile az kalır. Evimizde ailemizle, çocuklarımızla, dışarıda arkadaşlarımızla herhangi bir ortamda, sinema bile dahil buna yada konser alanı vesaire, tüm çabamız o anı paylaşmak istemek olduğu için, farkında olmadan gerçek hayatla, sosyal hayatımız birbirine dolanmış bir biçimde seyrini sürdürüyor. Bu yüzden kesin bir saat aralığı bildirmek mümkün görünmüyor.
4. Gün içerisinde sosyal medyayı ilk ne zaman kontrol edersiniz?
Sanırım bu soruya dürüst cevap verenler %47 ile "uyandığımda" diyenler olacaktır. Uyku esnasında neler yaşandı, neleri kaçırdınız, neler olacak gibi bilgilere ulaştıktan sonra uyanma evresini tamamlayanlar mutlaka var. Bu yüzdenin dışında kalanlar ise: %37 boş olduğum her an, %12 kahvaltı ettikten sonra %4 ise bildirim aldıklarında telefonunu kontrol eden gruba mensuptur.
5. Uzun süre sosyal medyadan ayrı kalsaydınız sosyal hayatınızda kendinizi nasıl hissederdiniz?
Şöyle bir gözlerinizi kapatın ve düşünün. Güne başladığınızda telefonunuzu kontrol etmiyorsunuz, hiçbir akış kaçırma telaşınız yok, günlük rutin işlerinizi hallediyorsunuz, akşam eve geldiğinizde ev halkıyla akşam yemeği ve arka açık bir televizyon akşam haberlerini gösteriyor. Aslında çok uzak bir tarihten de bahsetmiyorum. 2000'ler öncesi birçok çocuğun yaşadığı bir anıdır. Şimdi onların çocukları dünyaya akıllı telefonlar, tabletlerle doğuyorlar hatta 2-3 yaşlarında kullanmaya bile başlıyorlar. Bu kısa sürede çok fazla evrildi iletişim araçları. Sorunun cevap dağılımı: Sosyal medyadan ayrı kalamam %5, Kötü hissederdim %15, Yalnız hissederdim %4 Sıkılırdım %40, Benim için sorun olmazdı %36
Sosyal medyayı eğlence aracı olarak kullananların sayısı oldukça fazlaysa eğer; %36 ile "benim için soru olmazdı" diyenlerin alternatif eğlence araçları nedir acaba?
6. Arkadaşlarınızla bir sohbet ortamında veya ailenizle bir misafirlikte bir araya geldiğinizde sosyal medya hesabınızı inceler misiniz?
%64 Evet - %36 Hayır demiş. Arkadaş ortamlarında bunu yapamamak diye bir durum mevcuttur. Çünkü eğlenceli, keyifli vakit geçirmenin yegane ortak paydası sosyal medya içerikleri olmuştur. Genç yaştaki sosyal medya kullanıcılarının yanı sıra orta yaş ve üstü kişilerinde bu eylemi gerçekleştirdikleri görülmektedir. Kısa boşlukları doldurma, hoşlanmadığın konu varsa kaçma gibi durumlarda akıllı arkadaşın hep cebinde.
7. Yatmadan önce sosyal medya hesabınızı kontrol eder misiniz?
Evet %85 - Hayır %15 böyle ezici bir skoru bekliyordum açıkçası. Bana kalırsa tüm günün Z Raporunu (sosyal rapor) almak için en sakin ve rahat ortama sahipsin.
8. Sosyal medyada geçirdiğiniz zaman konusunda ailenizle problem yaşıyor musunuz?
Evet %14 - Hayır %86 Birkaç yılın öncesinde bu sorunun cevabı tam tersi olabilirdi. Şimdi niye mi böyle? Çünkü ebeveynlerin ellerinde de akıllı telefonları olunca ve hatta Facebook ve Instagram'da hesapları da açınca çocukları kadar zaman geçirir oldular. Kazan-kazan politikası aslında, çocuklarının neler yaptıklarını sosyal medya hesaplarından takip ediyorlar. Durum böyle olunca akıllı telefon kullanmayan aileler dışında sanırım pek karışan eden olmuyor size.
9. Sosyal medyada planladığınızdan fazla zaman geçiriyor musunuz ?
Evet %45 - Hayır %55 Sosyal medya o kadar derin ve geniş bir alana sahip ki, İnternet dünyasında hatrı sayılır bir statüye sahiptir. Birbirini tetikleyen algoritmaların varlığı sebebiyle, o an aklınızda olmayan ama okusanız, izleseniz ilginizi çekecek reklamlar, tanıtımlar, haberleri gözünüzün önüne getirince ister istemez, sosyal medya kullanım sürenizde artış gözlenecektir. Aslında bu süre geçirme olayı fazlasıyla senin kontrolün dışında gerçekleşen bir durumdur.
10. Sosyal yaşamınızda günlük işlerinizi yaparken sosyal medyada neler olup bittiğini merak ediyor musunuz ?
Evet %48 - Hayır %52 neredeyse yarı yarıya bölünen cevapların haklı nedenleri olabilir. Merak ettiğiniz için mi sosyal medya hesaplarında gezersiniz yoksa, gezerken mi merak edersiniz? Bu sorunun cevabı aynı zamanda bunun da açıklaması olur.
Bu 10 soruluk sosyal medya bağımlılığı araştırmasından çıkarabileceğimiz bir takım sonuçlar vardır. Sorduğunuz kimse "ben sosyal medya bağımlısıyım" diye yanıt vermez. Bununla birlikte sosyal medya hesaplarından da geri kalmak istemez. Sosyal kimlik edinmek istiyorsan, sosyal medya hesabın olmalıdır. Ülke vatandaşlığı gibi, eğer herkesin kolayca erişebildiği, ulaşabildiği sosyal medya hesaplarına sahip değilsen "öteki" konumuna düşersin. Peki insanlar "öteki" olmak ister mi? İstemeyeceğini kabul ediyoruz ve bu yüzden o hesaplara sahip olman gerektiğini de kabul ediyor oluyorsun. İşin garip tarafı da şudur, "Ben kullanmayacağım" direnciyle mücadele ederken kendini bir anda o medyanın içinde buluyorsun ve hatta daha ilginci bunu seviyorsun. Hayatına kolaylık getirdiği gerçeğini kabul ediyor ve daha iyisini istemeye başlıyorsun artık. Oysa geçen aya/seneye kadar direnen sendin.
Burada sosyal medya kullananların aşırılığını eleştirip aynı zamanda da özeleştirili bir sonuç çıkartmak önemli olacaktır. Küçük bir paradoks yaşıyoruz. Bunun çözümü önce bağımlısı olduğumuzu kabul etmek ve ona göre sınırlamalarımız konusunda pratiklik kazanmak olacaktır.